Wiki

Een groeiende verzameling woorden en begrippen die te maken hebben met doopsgezinden.

A

Angst als bedreiging van vrijheidAngst kan mensen klein maken en de ruimte voor vrij denken en handelen beperken. In een doopsgezinde traditie hoort vrijheid bij verantwoordelijkheid: zelf nadenken, luisteren naar het geweten en tegelijk rekening houden met de ander. Geloof kan daarbij een oefenplaats zijn om niet vanuit angst, maar vanuit vertrouwen en moed te leven. ApocalypsApocalyps betekent letterlijk onthulling of openbaring. Bijbelse apocalyptische teksten gebruiken sterke beelden over crisis, oordeel en hoop. Ze willen niet vooral een tijdschema van het einde geven, maar mensen in onzekere tijden helpen vol te houden en zich te richten op Gods toekomst van vrede en gerechtigheid.

B

BelijdenisEen belijdenis is het onder woorden brengen van wat iemand gelooft. In de doopsgezinde traditie ligt veel nadruk op een persoonlijk en vrij antwoord op het geloof. Een belijdenis is daarom niet een formule die je onderschrijft, maar veel meer een moment waarop geloof, leven en verantwoordelijkheid met elkaar verbonden worden. Het is het moment […] BroederschapshuisBegin vorige eeuw werden vanuit de kleine doopsgezinde geloofsgemeenschap een aantal broederschapshuizen gesticht, vaak op afgelegen plekken midden in de natuur. Deze huizen waren plaatsen van ontmoeting, van bezinning én ontspanning. Studie, verdieping, samenkomen. Een huis waar een mens zichzelf, de ander én God terug kan vinden als deel van dat ene, grote verhaal. Rust […]

F

Feministische theologieFeministische theologie onderzoekt hoe beelden van God, Bijbeluitleg en kerkelijke tradities gevormd zijn door machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen. Ze vraagt welke stemmen lang weinig gehoord zijn en zoekt naar taal en praktijken waarin mensen gelijkwaardig kunnen deelnemen aan geloof en kerk. FilosofieFilosofie betekent liefde tot wijsheid. Ze stelt vragen over waarheid, goed en kwaad, vrijheid, kennis, mens-zijn en de inrichting van de samenleving. Voor geloof kan filosofie een gesprekspartner zijn: niet om alle vragen op te lossen, maar om zorgvuldig te leren denken en vanzelfsprekendheden te onderzoeken.

G

GeestHet woord geest heeft in Bijbel en theologie verschillende betekenissen: adem, levenskracht, menselijke geest en Geest van God. Spreken over de Geest is spreken over wat mensen bezielt, in beweging brengt en opent voor iets dat groter is dan zijzelf. Gelijke rechtenGelijke rechten gaan uit van de gelijkwaardigheid van mensen. Voor een geloofsgemeenschap betekent dit de vraag of iedereen werkelijk mee kan doen, gehoord wordt en verantwoordelijkheid kan dragen. Vrijheid van geweten, gelijkwaardigheid en vrede bieden belangrijke aanknopingspunten om uitsluiting kritisch te onderzoeken. Geloof en wetenschapGeloof en wetenschap stellen vaak verschillende soorten vragen. Wetenschap onderzoekt hoe de werkelijkheid werkt met toetsbare methoden; geloof vraagt onder meer naar betekenis, vertrouwen, bestemming en verantwoordelijkheid. Spanningen ontstaan wanneer het ene terrein alle vragen van het andere probeert over te nemen. Het gesprek tussen beide kan juist vruchtbaar zijn. GodHet woord God verwijst naar het geheim dat in religieuze tradities wordt verbonden met oorsprong, liefde, gerechtigheid en zin. Mensen spreken op heel verschillende manieren over God: persoonlijk, symbolisch, zoekend of aarzelend. In een geloofsgesprek hoeft die verscheidenheid niet meteen opgelost te worden; zij kan juist uitnodigen tot luisteren en opnieuw formuleren. GodsdienstwetenschapGodsdienstwetenschap bestudeert religie als menselijk en maatschappelijk verschijnsel. Daarbij wordt gekeken naar teksten, rituelen, gemeenschappen, geschiedenis en religieuze ervaringen. Anders dan theologie vertrekt godsdienstwetenschap niet noodzakelijk vanuit een geloofspositie.

H

Heb uw naaste liefDe oproep om de naaste lief te hebben behoort tot de kern van de Bijbelse ethiek. Liefde is daarbij meer dan een gevoel: ze krijgt vorm in aandacht, zorg, recht doen en het doorbreken van vijandschap. In de vredestraditie van doopsgezinden klinkt daarin ook de moeilijke vraag mee hoe je omgaat met tegenstanders. Hoe zijn de mensen ontstaan?Verhalen over het ontstaan van mensen kunnen wetenschappelijk en religieus vanuit verschillende perspectieven worden gelezen. De evolutietheorie beschrijft biologische ontwikkeling; scheppingsverhalen spreken in verhalende en symbolische taal over mens-zijn, afhankelijkheid, verantwoordelijkheid en onze plaats in de wereld. Humor en GodHumor kan vaste beelden openbreken en mensen helpen zichzelf minder absoluut te nemen. Ook in religie kan humor ruimte maken: voor verwondering, zelfkritiek en onverwachte perspectieven. Niet alles wat heilig is hoeft daarom zwaar te zijn.

I

Innerlijke vredeInnerlijke vrede betekent niet dat alle onrust verdwijnt. Het kan gaan om een houding waarin iemand niet volledig wordt meegesleept door angst, boosheid of druk van buitenaf. Stilte, gebed, aandacht en ontmoeting kunnen helpen om die ruimte te oefenen. Innerlijke vrede en vrede tussen mensen hoeven daarbij niet van elkaar los te staan.

J

JezusJezus van Nazaret staat in het centrum van het christelijk geloof. De evangeliën vertellen hoe hij sprak over het Koninkrijk van God, mensen aan de rand opzocht, genezing en vergeving verbond en geweld niet met geweld beantwoordde. Doopsgezinden hebben van oudsher veel nadruk gelegd op navolging: wat betekent het om zijn weg daadwerkelijk te gaan?

K

KerkEen kerk is meer dan een gebouw of organisatie. Zij kan worden gezien als een gemeenschap waarin mensen verhalen delen, vieren, leren, zorgen en zich oefenen in een manier van leven. In doopsgezinde gemeenten ligt traditioneel veel nadruk op de gemeente als gemeenschap van mensen die vrijwillig samen geloven en verantwoordelijkheid dragen.

M

Maatschappelijke verdraagzaamheidVerdraagzaamheid is de bereidheid ruimte te laten voor mensen met overtuigingen en levenswijzen die niet de onze zijn. Dat betekent niet dat alles onverschillig wordt. Juist waar verschillen werkelijk tellen, ontstaat de vraag hoe we vreedzaam samenleven, kritiek geven en toch de waardigheid van de ander respecteren. MensWat is een mens? Theologie, filosofie en wetenschap geven verschillende antwoorden. Bijbels gesproken is de mens schepsel en beeld van God: kwetsbaar, relationeel en verantwoordelijk. Het mensbeeld dat we hanteren heeft gevolgen voor hoe we naar vrijheid, schuld, zorg, gemeenschap en de samenleving kijken.

R

Religieuze verdraagzaamheidReligieuze verdraagzaamheid betekent dat mensen hun geloof of levensovertuiging vrij moeten kunnen beleven zonder dwang of vervolging. Voor doopsgezinden heeft dit bijzondere historische betekenis: dopers werden in de zestiende eeuw vervolgd vanwege hun overtuigingen. Vrijheid van geweten werd daarom een belangrijk thema in de traditie. ReligiewetenschappenReligiewetenschappen onderzoeken religies en levensbeschouwingen vanuit verschillende disciplines, zoals geschiedenis, sociologie, antropologie en psychologie. Ze vragen bijvoorbeeld hoe rituelen werken, hoe religieuze gemeenschappen veranderen en hoe geloof zich verhoudt tot cultuur en samenleving. RituelenRituelen geven vorm aan belangrijke momenten en ervaringen. Ze gebruiken woorden, stilte, gebaren, muziek, water, brood, licht of andere symbolen om iets uit te drukken dat niet gemakkelijk in gewone taal past. Ook eenvoudige rituelen kunnen mensen verbinden met elkaar, met hun geschiedenis en met wat zij als heilig ervaren.

S

ScheppingsverhaalDe Bijbel opent met verhalen over schepping. Deze teksten hoeven niet gelezen te worden als natuurwetenschappelijke beschrijvingen. Ze stellen andere vragen: waarom is er iets, wat betekent het dat de wereld goed genoemd wordt, welke plaats heeft de mens en welke verantwoordelijkheid dragen mensen voor aarde en medeschepselen?

T

TheologieTheologie is het nadenken over God, geloof en religieuze tradities. Ze bestudeert Bijbelteksten en geschiedenis, maar stelt ook vragen over de betekenis van geloof vandaag. Goede theologie probeert niet alleen antwoorden te bewaren; ze leert ook vragen stellen en onderzoekt kritisch de taal waarmee over God en mensen gesproken wordt. ToekomstToekomst is meer dan wat er chronologisch na vandaag komt. In geloofstaal kan toekomst ook verwijzen naar hoop: naar wat nog niet is, maar wel richting geeft aan hoe we nu leven. Bijbelse beelden van vrede, gerechtigheid en het Koninkrijk van God houden de mogelijkheid open dat de werkelijkheid anders kan worden.

V

Veilige kerkEen geloofsgemeenschap hoort een plek te zijn waar mensen veilig kunnen deelnemen. Dat vraagt aandacht voor machtsverschillen, grenzen, omgangsvormen en procedures rond grensoverschrijdend gedrag. Veiligheid ontstaat niet alleen door regels, maar ook door een cultuur waarin mensen elkaar serieus nemen en signalen bespreekbaar zijn. Verantwoordelijk zijnVerantwoordelijkheid begint waar vrijheid niet alleen wordt opgevat als ‘ik bepaal zelf’, maar als het vermogen antwoord te geven op anderen en op de wereld om ons heen. Verantwoordelijk zijn betekent gevolgen onder ogen zien, aanspreekbaar zijn en handelen vanuit het besef dat ons leven met dat van anderen verweven is. Verantwoordelijkheid nemenVerantwoordelijkheid nemen betekent niet wachten tot een ander begint. Het is bereid zijn een concrete rol te spelen wanneer iets om aandacht, zorg of verandering vraagt. Binnen een gemeente kan dat heel praktisch zijn: luisteren, organiseren, helpen, tegenspreken, verzoenen of een taak op je nemen. Vermanen en VermaningDe doopsgezinde kerk werd vanouds vaak vermaning genoemd, in Giethoorn de vermaenige en in het Fries Fermanje.Vermanen betekende daarbij niet iemand de les lezen, maar elkaar uitdagen en bemoedigen om trouw te blijven aan wat je belangrijk vindt. De vermaning is een plek om je te laten onderbreken, iets anders te horen en opnieuw te […] Vrede in kwetsbaarheidVrede is niet hetzelfde als de afwezigheid van conflict. Werkelijke vrede vraagt vaak dat mensen hun kwetsbaarheid erkennen, naar elkaar luisteren en macht niet als eerste antwoord gebruiken. De doopsgezinde vredestraditie zoekt naar vormen van geweldloosheid, verzoening en recht doen die ook midden in conflict stand kunnen houden. VriendschapVriendschap is een relatie die niet primair door familiebanden, plicht of nut wordt bepaald. Vrienden kiezen ervoor tijd, aandacht en vertrouwen met elkaar te delen. Juist daarom kan vriendschap een oefenplaats zijn voor wederkerigheid, eerlijkheid en het verdragen van verschil. Vrijheid van godsdienstVrijheid van godsdienst omvat de vrijheid om te geloven, van geloof te veranderen, niet te geloven en een overtuiging alleen of samen met anderen te beleven. Voor doopsgezinden raakt dit aan een lange geschiedenis van vervolging en het pleidooi voor gewetensvrijheid. Die vrijheid geldt niet alleen voor de eigen groep, maar juist ook voor de […] Vrouw in het ambtDe vraag wie een kerkelijk ambt of leiderschapsrol kan vervullen, is door de eeuwen heen verschillend beantwoord. De Doopsgezinde Broederschap besloot in 1905 als eerste kerkgenootschap in Nederland om het ambt voor vrouwen open te stellen. De bredere vraag blijft hoe een geloofsgemeenschap talent, roeping en verantwoordelijkheid herkent zonder mensen op grond van geslacht uit […] VrouwenemancipatieVrouwenemancipatie gaat over gelijke rechten, kansen, zeggenschap en waardering. Ook kerken hebben daarin een geschiedenis van uitsluiting én verandering. Het onderwerp nodigt uit om te kijken naar formele gelijkheid, maar ook naar gewoonten, taal en machtsverhoudingen die bepalen wie werkelijk gehoord wordt.

W

Wat is vriendschap?Filosofen hebben vriendschap vaak gezien als een van de voorwaarden voor een goed leven. Vriendschap vraagt nabijheid, maar laat de ander ook zichzelf zijn. Ze kan daardoor iets laten zien van echte ontmoeting: niet de ander gebruiken of vastleggen, maar aanwezig zijn en je laten aanspreken.